Ketogeen dieet inzetten bij epilepsie

De laatste jaren heeft het ketogeen dieet veel aandacht getrokken als het gaat om gewichtsverlies, het verbeteren van de algehele gezondheid en het bevorderen van de mentale helderheid. Veel mensen die een ketogeen dieet volgen, zijn echter verbaasd als ze ontdekken dat het dieet oorspronkelijk is ontworpen voor een specifieke doelgroep: mensen met epilepsie. In dit artikel ga ik in op de geschiedenis van ketose bij epilepsie, hoe het wordt gebruikt als behandelmethode en de mogelijke redenen waarom ketose op dit vlak succes heeft geoogst.

De geschiedenis van ketose bij epilepsie

Het ketogeen dieet werd oorspronkelijk ontwikkeld in 1920 als een therapeutisch dieet voor mensen met epilepsie. Epilepsie is een chronische zenuwaandoening die onvoorspelbare aanvallen (ook wel toevallen genoemd) en andere gezondheidsproblemen veroorzaakt. Mensen van alle leeftijden kunnen getroffen worden door epilepsie en de soorten aanvallen verschillen enorm van persoon tot persoon.

Vasten, wat leidt tot ketose in het lichaam, wordt al sinds 500 v.Chr. gebruikt als behandeling tegen epilepsie [1] en het ketogeen dieet werd ontworpen als alternatief hiervoor. Epilepsiepatiënten die het volgden, konden nog steeds de voordelen van ketose bij epilepsie bereiken zonder dat ze van voedsel af hoefden te zien.

Oorzaken van epilepsie

Voor Amerika geldt dat circa 2,3 miljoen volwassen en bijna een half miljoen kinderen epilepsie heeft. Ieder jaar worden er in de Verenigde Staten ongeveer 150.000 nieuwe gevallen van epilepsie gediagnosticeerd.

De meeste epilepsiediagnoses hebben geen echte aanwijsbare oorzaak. Er zijn echter wel verschillende aanvullende omstandigheden die kunnen leiden tot epilepsie, waaronder infecties, verwondingen aan het hoofd, hartaanvallen en hersentumoren.

Wat van belang is als het gaat om ketose en epilepsie, is de manier waarop het ketodieet bijdraagt aan de afname van toevallen bij mensen met deze chronische aandoening. Laten we eens kijken naar een aantal ideeën over waarom dit dieet succes heeft geboekt bij sommige epilepsiepatiënten.

Hoe het werkt

Een ketogeen dieet is een dieet dat veel vetten, een matige hoeveelheid eiwitten en zeer weinig koolhydraten bevat. Deze verhouding tussen macronutriënten maakt dat het lichaam overgaat van het gebruik van glucose als brandstof naar het gebruik van vet, wat leidt tot de vorming van ketonen als het vet wordt afgebroken.

[Afbeelding: what is the ketogenic diet]

Het is niet helemaal duidelijk waarom het ketogeen dieet nu precies werkt, hoewel het dus al van oudsher wordt voorgeschreven, vooral bij kinderen die niet reageren op medicatie die de toevallen moet tegengaan. Dit is wat we wél weten:

De meest gangbare theorie over waarom het ketogeen dieet (en daarmee ketose) de controle van de epileptische aanvallen verbetert, betreft de grote aanwezigheid van ketonen in het lichaam. De ketonen die worden aangemaakt, veroorzaken een verandering in het metabolisme, wat mogelijk een anti-convulsief effect veroorzaakt bij epilepsiepatiënten [2].

Sommige onderzoeken onder dieren laten zien dat ketonen zelfs de progressie van epilepsie onder controle zouden kunnen houden [2].

Andere theorieën stellen dat langdurige ketose mogelijk de aanmaak van reactieve zuurstofsoorten beperkt, de opname van GABA (een neurotransmitter in de hersenen die de prikkelbaarheid van de cellen beperkt) vergroot en de productie van energie in het hersenweefsel stimuleert [3].

Ketose bij verschillende soorten toevallen

Het ketogeen dieet wordt vaak aanbevolen voor kinderen met toevallen die niet positief hebben gereageerd op medicatie. Er zijn twee hoofdcategorieën als het gaat om toevallen bij epilepsiepatiënten:

  • gegeneraliseerde aanvallen: opgewekt door elektrische impulsen door het hele hersengebied;
  • partiële aanvallen (ok wel focale epilepsie genoemd): opgewekt door elektrische impulsen in een klein deel van de hersenen.

Afname van aanvallen door ketose

Volgens Epilepsy.com is bij meer dan de helft van de kinderen die een ketogeen dieet volgen een afname van 50% of meer te zien als het gaat om de hoeveelheid aanvallen die ze hebben. Omstreeks 10-15% van de kinderen in ketose heeft zelfs helemaal geen aanvallen meer.

Dit geldt in het bijzonder voor kinderen met het Lennox-Gastautsyndroom, een vorm van epilepsie waarbij de patiënt verschillende soorten aanvallen heeft. Hoewel het ketogeen dieet het effectiefst blijkt te zijn bij patiënten met gegeneraliseerde aanvallen, hebben ook kinderen met partiële aanvallen er baat bij gehad.

Epilepsie-gerelateerde gezondheidsproblemen

Kleine studies hebben laten zien dat het ketogeen dieet ook de volgende epilepsie-gerelateerde condities kan verbeteren:

  • Rett-syndroom: een zeldzame genetische afwijking van de grijze stof in de hersenen die zich na de geboorte voordoet. Tot 80% van de patiënten met dit syndroom heeft last van aanvallen.
  • Infantiele spasmen: een epileptische afwijking bij mensen van alle leeftijden, waaronder kinderen, die meestal voorkomt op een leeftijd van 3-12 maanden. Patiënten hebben drie verschillende typen aanvallen, vaak tegelijkertijd.
  • Dravet-syndroom: een zeldzame genetische epileptische hersenafwijking die zich binnen het eerste levensjaar openbaart.
  • Tubereuze-sclerosecomplex: een genetische afwijking waarbij zich tumoren vormen op de ogen, hersenen, nieren, longen en huid. Tumoren op de hersenen kunnen leiden tot diverse problemen, waaronder epileptische aanvallen.
  • GLUT1-deficiëntie syndroom: een aandoening die meestal regelmatige aanvallen inhoudt die beginnen in de eerste maanden na de geboorte.
  • Doose-syndroom: myoclone-astatische aanvallen (een soort gegeneraliseerde aanvallen) die zich voordoen vanaf een moment ergens tussen de zevende maand en het zesde jaar.

Verder worden ook verbeteringen in alertheid, uithoudingsvermogen, activiteitenniveau en aandacht [4] ervaren bij epilepsiepatiënten die het ketogeen dieet volgen.

Onderzoek naar ketose bij volwassenen met epilepsie duidt op effectiviteit, hoewel ketose in een ziekenhuiscontext algemener lijkt te worden voorgeschreven bij kinderen. Dit lijkt vooral samen te hangen met het feit dat het dieet oorspronkelijk als te beperkend werd gezien voor volwassenen en met het feit dat veel aandoeningen die gepaard gaan met aanvallen in de vroege jeugd beginnen.

De behandeling: ketogeen dieet bij epilepsie

Als een kind een ketogeen dieet moet volgen vanwege epilepsiesymptomen, wordt meestal begonnen met een periode van vasten, waarna in het ziekenhuis met het dieet wordt gestart. Op deze manier kan de medische staf in de gaten houden of de aanvallen al dan niet toenemen bij de start van het dieet, familieleden informeren over het dieet en controleren of alle gebruikte medicatie koolhydraatvrij is.

Een ketogene dieetformule kan ook gebruikt worden voor zuigelingen en kinderen die gevoed worden via een ‘gastrostomie tube’ (een PEG-sonde die door een ballonnetje op zijn plaats wordt gehouden).

Hoewel vasten niet noodzakelijk is om in ketose te raken, versnelt het wel het proces, waardoor het toch vaak wordt toegepast.

Hoewel patiënten hun medicatie tegen aanvallen blijven gebruiken als ze het ketodieet volgen, kunnen sommige patiënten toe met kleinere doses als ze eenmaal met het dieet zijn begonnen. Bij kinderen kan dit echter gevaarlijk zijn, aangezien het zo gemakkelijk is om uit ketose te raken, zelfs door een enkele maaltijd al. Het zou zelfs voor ouders moeilijk kunnen zijn om de hele dag bij te houden wat hun kind precies eet.

Conclusie

Ondanks dat we niet precies weten door welke mechanismen ketose nuttig is voor mensen met epilepsie, weten we wel dat het gunstig heeft bijgedragen aan het beperken of helemaal tegengaan van aanvallen, vooral bij kinderen, zoals het bijna een eeuw geleden al werd toegepast. Het geeft ons ook een helder beeld van de algehele mogelijkheden voor verbetering die ketose biedt bij een scala aan aandoeningen.

Een reactie plaatsen